در دنیای امروز، حضور زنان در عرصه کسبوکار دیگر یک انتخاب نیست، بلکه موتور محرک توسعه اقتصادی است. با وجود رشد چشمگیر مشارکت اقتصادی زنان در سطح جهانی، مسیر کارآفرینی برای زنان در ایران همچنان با فراز و نشیبهای فراوانی همراه است. در این مقاله به بررسی موانع، ابعاد و راهکارهای بهبود وضعیت اشتغال و کارآفرینی زنان میپردازیم.
نگاهی به جایگاه اقتصادی زنان؛ از جهان تا ایران
تجربه کشورهای پیشرفته نشان میدهد که مدیریت زنان نه تنها باعث اشتغالزایی گسترده میشود، بلکه سهم تریلیون دلاری در اقتصاد جهانی دارد. در ایران نیز علیرغم پتانسیلهای بالا، آمارها نشاندهنده شکاف میان توانمندیهای تحصیلی زنان و جایگاه مدیریتی آنهاست.
بسیاری از زنان ایرانی با وجود داشتن تحصیلات عالی، همچنان در بخشهای غیررسمی یا با دستمزدهای پایین مشغول به کار هستند. اما ریشه این چالشها کجاست؟
موانع اصلی کارآفرینی زنان در ایران
فرایند کارآفرینی زنان تحت تأثیر سه ضلع اصلی است: عوامل فردی، محیطی و سازمانی.
۱. بعد فردی: اعتماد به نفس و ویژگیهای جمعیتی
- باور به توانمندیها: ارتباط مستقیمی میان اعتمادبهنفس و موفقیت شغلی وجود دارد. پنداشت مثبت از خود، اولین قدم برای ورود به دنیای پرریسک کارآفرینی است.
- توازن میان کار و زندگی: آمارها نشان میدهد با افزایش مسئولیتهای خانوادگی و تعداد فرزندان، نرخ اشتغال زنان کاهش مییابد که نشاندهنده سختی مدیریت همزمان خانه و کسبوکار است.
۲. بعد اجتماعی و فرهنگی: سدِ کارهای کلیشهای
- تضاد نقشها: انتظارات سنتی از زن به عنوان «خانه دار مطلق» باعث ایجاد فشار مضاعف و تنش نقش میشود.
- فرهنگ مردسالار: باورهای قدیمی که کار بیرون از خانه را مردانه میدانند، همچنان مانعی برای خودباوری دختران و زنان در مسیرهای صنعتی و مدیریتی است.
- امنیت و زیرساخت: محدودیت در سفرهای کاری یا اقامتهای بینشهری از جمله چالشهای فیزیکی پیش روی زنان کارآفرین است.
۳. بعد اقتصادی و آموزشی: شکاف میان تخصص و مدیریت
جالب است بدانید در دورههایی، درصد زنان شاغل دارای تحصیلات عالی بسیار بیشتر از مردان بوده، اما سهم آنها از صندلیهای مدیریت ارشد به مراتب کمتر است. این نشاندهنده وجود «سقف شیشهای» یا موانع نامرئی است که اجازه ارتقای شغلی را به زنان نمیدهد.
۴. قوانین و مقررات: چالشهای حقوقی
برخی قوانین ناظر بر خانواده و اشتغال، مانند نیاز به اجازه خروج یا محدودیتهای مربوط به حق ولایت و حضانت، به طور غیرمستقیم بر استقلال مالی و تمرکز کاری زنان کارآفرین تأثیر میگذارند.
چرا شناسایی این موانع حیاتی است؟
راه اندازی یک کسبوکار توسط یک زن، تنها ایجاد یک شغل نیست؛ بلکه به معنای بازتعریف هویت اجتماعی و کمک به تولید ناخالص داخلی (GDP) است. برای بهبود وضعیت فعلی، برداشتن گامهای زیر ضروری است:
- اصلاح نگاه جنسیتی در کتب درسی و رسانهها.
- حمایتهای قانونی از زنان شاغل (مانند تسهیلات مرخصی زایمان و مهدهای کودک).
- ایجاد شبکههای حرفهای و تشکلهای کارآفرینی مخصوص زنان برای تبادل تجربه.
نتیجهگیری
کارآفرینی زنان در ایران مسیری رو به رشد اما دشوار است. برای عبور از موانع فعلی، نه تنها خودِ زنان باید بر توانمندیهای فردی خود تکیه کنند، بلکه ساختارهای حقوقی و فرهنگی نیز باید به سمتی حرکت کنند که شایستهسالاری را جایگزین تفکیک جنسیتی کنند.
آیا شما هم به عنوان یک زن در مسیر راه اندازی کسبوکار خود با این چالشها روبرو بودهاید؟ نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.
