شبکه جهانی وب یا World Wide Web یکی از مهمترین اختراعات عصر دیجیتال است؛ بستری که امکان اشتراکگذاری اطلاعات، ارتباط از راه دور و دسترسی همگانی به دانش را فراهم کرد. آغاز این تحول به تیم برنرز-لی و فعالیتهای او در CERN برمیگردد؛ جایی که ایده وب برای نخستینبار در سال 1989 مطرح شد و در سال 1990 شکل رسمیتری پیدا کرد.
هدف اصلی وب، ایجاد محیطی بود که پژوهشگران بتوانند اسناد، مقالهها و دادههای خود را از هر نقطه جهان به اشتراک بگذارند. برنرز-لی با پیشنهاد پیوند دادن متنها به یکدیگر، مفهوم لینک را وارد دنیای وب کرد؛ مفهومی که بعدها پایه شکلگیری HTML شد.
در ادامه، وب بهسرعت رشد کرد. نخستین ارتباط سرویسگیرنده و سرویسدهنده در سال 1990 برقرار شد، و در سالهای بعد مرورگرها، ویرایشگرها و سرورهای وب توسعه یافتند. با گسترش استفاده از وب، نیاز به یک نهاد استانداردساز بیش از پیش احساس شد؛ و اینگونه بود که کنسرسیوم شبکه جهانی وب (W3C) شکل گرفت.
W3C چیست؟
W3C یا World Wide Web Consortium نهادی بینالمللی است که برای تدوین و توسعه استانداردهای وب ایجاد شد. این کنسرسیوم در سال 1994 با همکاری تیم برنرز-لی، مایکل دِرتوزوس و آلن کاتک پایهگذاری شد. هدف آن، حفظ سازگاری، دسترسپذیری و توسعهپذیری وب برای همه کاربران و توسعهدهندگان است.
از زمان تأسیس تاکنون، W3C نقش مهمی در استانداردسازی فناوریهای وب داشته و بسیاری از فناوریهای بنیادی اینترنت مدرن با راهبری همین نهاد توسعه یافتهاند.
تاریخچه کوتاه شکلگیری وب
ایده وب در CERN شکل گرفت؛ مرکزی که دانشمندان از سراسر جهان در آن برای تبادل پژوهشها گرد هم میآمدند. تیم برنرز-لی با مشاهده نیاز به اشتراک سریع و آسان اطلاعات، پیشنهاد ایجاد سیستمی را داد که اسناد را به هم متصل کند.
در سال 1991، وب وارد مرحله عملی شد و مرورگرها و سرورهای اولیه توسعه یافتند. در سال 1993 مرورگرهایی مانند Mosaic باعث شدند وب بهطور جدی میان کاربران گسترش پیدا کند. در همان سال، CERN استفاده رایگان از پروتکلها و کدهای وب را پذیرفت؛ تصمیمی که مسیر رشد عمومی وب را هموار کرد.
در سال 1994، کنسرسیوم وب بهصورت رسمی در MIT تأسیس شد و از آن زمان تا امروز، استانداردهای اصلی وب را هدایت کرده است.
مهمترین استانداردهای W3C
W3C طی سالها استانداردهای متعددی را معرفی کرده است. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- 1995: Graphics، HTML، Style
- 1996: Math، XML
- 1997: DOM، سیاست ثبت اختراع، حریم خصوصی، چندرسانهای همگام، دسترسپذیری وب
- 1998: بینالمللیسازی
- 1999: مرورگر صوتی
- 2000: URI
- 2001: استقلال از دستگاه، وب معنایی، مدیریت کلید XML، تضمین کیفیت
- 2002: تعامل چندوجهی، وبسرویسها
- 2003: XForms
- 2004: قالبهای اسناد ترکیبی
HTML چیست؟
HTML یا HyperText Markup Language زبان نشانهگذاری اصلی وب است. این زبان نخستینبار توسط تیم برنرز-لی بر پایه SGML پیشنهاد شد و به مرور به استانداردی جهانی برای ساخت صفحات وب تبدیل شد.
HTML به مرورگرها میگوید چگونه متن، تصویر، لینک و سایر عناصر را نمایش دهند. در ابتدا صفحات وب فقط متنی بودند، اما با توسعه HTML، امکان نمایش محتوای گرافیکی هم فراهم شد. امروز HTML یکی از بنیادیترین فناوریهای وب است و همچنان با استانداردهای W3C توسعه مییابد.
XML چیست؟
XML یا Extensible Markup Language زبانی انعطافپذیر برای ذخیره و تبادل داده است که بر پایه SGML طراحی شده است. برخلاف HTML که برای نمایش اطلاعات استفاده میشود، XML بیشتر برای توصیف و ساختاردهی دادهها به کار میرود.
در XML، برچسبها از پیش تعریف نشدهاند و توسعهدهنده میتواند متناسب با نیاز خود آنها را بسازد. همین انعطافپذیری باعث شد XML در بسیاری از سیستمها، بهویژه در تبادل داده و یکپارچهسازی نرمافزارها، اهمیت زیادی پیدا کند.
WAI چیست؟
Web Accessibility Initiative (WAI) یکی از مهمترین طرحهای W3C برای دسترسپذیر کردن وب برای همه کاربران است. هدف این طرح، کاهش موانع استفاده از وب برای افراد دارای معلولیت است.
این ابتکار به نیازهای گروههای مختلف توجه میکند، از جمله:
- افراد نابینا که نمیتوانند محتوای بصری را ببینند
- افراد ناشنوا که به محتوای شنیداری دسترسی ندارند
- افرادی که با محدودیتهای جسمی از کیبورد یا ماوس بهراحتی استفاده نمیکنند
- افرادی با محدودیتهای شناختی یا عصبی که در تفسیر صفحات وب مشکل دارند
WAI به وب کمک میکند تا واقعاً برای همه قابل استفاده باشد.
مرورگر صوتی چیست؟
همزمان با رشد وب، نیاز به ابزارهایی برای تعامل صوتی نیز افزایش یافت. Voice Browser یا مرورگر صوتی، ابزاری است که به کاربران اجازه میدهد از طریق صدا با سرویسهای وب ارتباط برقرار کنند.
این فناوری برای افراد نابینا، ناشنوا و کاربران در شرایط خاص بسیار مفید است. نمونه کاربردهای آن عبارتاند از:
- رزرو تلفنی بلیت
- بررسی موجودی حساب بانکی
- دریافت اطلاعات پرواز
- اطلاع از وضعیت هوا و ترافیک
- مدیریت پیامها و ایمیلهای صوتی
- دسترسی به اطلاعات شخصی مانند مخاطبان و فهرست کارها
URI چیست؟
URI یا Uniform Resource Identifier شناسهای برای منابع وب است. هر چیزی که روی وب قابل دسترسی باشد، از یک صفحه HTML گرفته تا تصویر، ویدئو یا برنامه، با URI قابل شناسایی است.
URI معمولاً از سه بخش تشکیل میشود:
- نام روش دسترسی به منبع
- نام میزبان یا سرور
- مسیر منبع
مثلاً در آدرس http://www.w3.org/TR، پروتکل دسترسی HTTP است، میزبان www.w3.org و مسیر منبع /TR محسوب میشود.
وب معنایی چیست؟
وبی که امروز میشناسیم بیشتر برای نمایش اطلاعات است؛ اما وب معنایی تلاش میکند بین دادهها و مفهوم آنها ارتباط برقرار کند. در وب معنایی، ماشینها فقط داده را نمیبینند، بلکه معنای آن را هم درک میکنند.
دو فناوری مهم در این حوزه عبارتاند از:
- RDF: برای توصیف و تبادل دانش روی وب
- OWL: برای تعریف هستیشناسیها و طبقهبندی مفاهیم
وب معنایی پایه بسیاری از سیستمهای جستوجوی پیشرفته، عاملهای نرمافزاری و مدیریت هوشمند دادههاست.
Web Services چیست؟
Web Services یا وبسرویسها، سرویسهایی هستند که از طریق وب در اختیار نرمافزارهای دیگر قرار میگیرند. این فناوری در سالهای اخیر رشد زیادی داشته و امروزه در تجارت الکترونیک، یکپارچهسازی سیستمها و ارتباط بین نرمافزارها بسیار مهم است.
W3C در توسعه استانداردهای مرتبط با وبسرویسها نیز نقش فعالی داشته است. در آینده، تعداد وبسرویسها بیشتر خواهد شد و یکی از چالشهای مهم این است که چگونه سرویس مناسب را پیدا، شناسایی و استفاده کنیم.
جمعبندی
کنسرسیوم وب یا W3C ستون فقرات استانداردسازی وب مدرن است. از HTML و XML گرفته تا URI، WAI، وب معنایی و وبسرویسها، همه و همه تحت تأثیر تلاشهای این نهاد شکل گرفتهاند. اگر امروز وب بهعنوان محیطی باز، قابل توسعه و قابل استفاده برای همه شناخته میشود، بخش بزرگی از آن را مدیون W3C و دیدگاه تیم برنرز-لی هستیم.
FAQ
W3C چیست؟
W3C یا کنسرسیوم وب، سازمانی بینالمللی برای تدوین و توسعه استانداردهای وب است.
HTML چه تفاوتی با XML دارد؟
HTML برای نمایش محتواست، اما XML برای توصیف و تبادل دادهها استفاده میشود.
چرا WAI مهم است؟
WAI وب را برای افراد دارای معلولیت قابلدسترسیتر میکند.
وب معنایی چه کاربردی دارد؟
وب معنایی به ماشینها کمک میکند معنای دادهها را بهتر درک کنند و جستوجو و پردازش هوشمندتر انجام شود.
URI چه نقشی در وب دارد؟
URI شناسه یکتای منابع وب است و امکان دسترسی به آنها را فراهم میکند.