برای یک کارخانه پلاستیک، پلیسه و قطعات معیوب الزاماً پایان مسیر مواد نیستند. در ریخته‌گری، بخشی از راهگاه‌ها و قطعات برگشتی دوباره ذوب می‌شوند؛ در تولید کاغذ و کارتن نیز برش‌های کناری ممکن است پس از تفکیک و آماده‌سازی به فرایند تولید برگردند. بااین‌حال، «قابل بازیافت بودن» یک ماده به این معنا نیست که می‌توان آن را بدون ثبت، ارزیابی کیفیت و محاسبه هزینه، دوباره پای دستگاه برد.
اگر ضایعات ارزشمند همراه پسماند غیرقابل‌استفاده ثبت شوند، مدیر تولید نمی‌داند چه مقدار ماده واقعاً قابل برگشت است. اگر همان ضایعات بدون ثبت خروج از سفارش اولیه و ورود به فرایند بازیافت مصرف شوند، موجودی و بهای تمام‌شده مخدوش می‌شود. نتیجه می‌تواند ظاهری فریبنده داشته باشد: نرخ ضایعات پایین گزارش می‌شود، درحالی‌که مصرف واقعی مواد، هزینه بازفرآوری و افت کیفیت پنهان مانده است.
مقاله پیشنهادی: مدیریت کالای امانی و تولید کارمزدی؛ راهنمای مهار کسری در ERP
راه‌حل، طراحی یک چرخه قابل‌ردگیری از تولید ضایعات تا تعیین تکلیف نهایی آن‌ها است. در این چرخه، ضایعه ابتدا شناسایی و درجه‌بندی می‌شود؛ سپس یا به‌عنوان ماده قابل‌بازیافت نگهداری و بازفرآوری می‌شود، یا برای فروش، یا برای امحا و دفع ثبت می‌گردد. اودوو با اتصال اطلاعات تولید، انبار، کیفیت و بهای تمام‌شده می‌تواند زیرساخت این فرایند باشد؛ به شرط آنکه گردش کار متناسب با واقعیت خط تولید طراحی شود.
اقتصاد چرخشی در کارخانه دقیقاً از کجا شروع می‌شود؟
اقتصاد چرخشی در محیط تولید صرفاً به معنای جمع‌آوری زباله نیست. نقطه شروع آن، شناخت جریان مواد است: چه مقدار ماده وارد فرایند شد، چه مقدار محصول سالم به دست آمد، چه مقدار در مراحل مختلف به‌صورت ضایعات قابل‌بازیافت خارج شد و چه مقدار دیگر ارزش بازیابی ندارد.
این تفکیک برای تصمیم‌گیری ضروری است. برش تمیز یک ورق پلاستیکی، ماده‌ای با ترکیب شناخته‌شده است؛ اما همان برش پس از اختلاط با رنگ، رطوبت یا آلودگی ممکن است برای محصول اصلی مناسب نباشد. در ریخته‌گری نیز برگشتیِ یک آلیاژ مشخص را نمی‌توان بدون کنترل ترکیب شیمیایی با برگشتیِ آلیاژ دیگر یکسان فرض کرد. بنابراین «ضایعات» نباید یک عنوان کلی برای همه خروجی‌های ناخواسته خط باشد.
مقاله پیشنهادی: پیش‌بینی کسری نقدینگی و مدیریت چک صیادی در ERP
یک طبقه‌بندی کاربردی معمولاً سه وضعیت را از هم جدا می‌کند: ضایعات قابل بازگشت مستقیم که پس از تأیید کیفیت دوباره مصرف می‌شوند؛ ضایعات نیازمند بازفرآوری که به خردایش، شست‌وشو، جداسازی یا ذوب مجدد نیاز دارند؛ و پسماند غیرقابل‌بازیابی در فرایند موجود که باید فروخته، به پیمانکار مجاز تحویل یا طبق رویه کارخانه دفع شود. ارزش اقتصادی، هزینه نگهداری و مسیر انباری هر گروه متفاوت است.
چرا ثبت همه ضایعات با گزینه Scrap کافی نیست؟
در اودوو، عملیات Scrap برای خارج‌کردن اقلام از موجودی فیزیکیِ قابل‌استفاده و ثبت آن‌ها در یک مکان مجازیِ ضایعات به کار می‌رود. این قابلیت برای اقلام آسیب‌دیده یا غیرقابل‌استفاده مفید است، اما به‌تنهایی یک فرایند کامل بازیافت نمی‌سازد. انتقال یک ماده به مکان مجازی ضایعات، معادل تولید و تحویل خودکار «ماده اولیه بازیافتیِ آماده مصرف» نیست. (odoo.com)
این تفاوت در طراحی سامانه اهمیت زیادی دارد. اگر خروجیِ قابل‌بازیافتِ سفارش تولید را صرفاً به‌عنوان ضایعه نهایی ثبت کنیم و بعد بدون یک مسیر مستند دوباره به موجودی برگردانیم، رابطه آن با سفارش تولید، دسته ماده و هزینه اولیه مبهم می‌شود. از سوی دیگر، اگر آن را هم‌زمان به‌عنوان محصول جانبی در انبار دریافت کنیم و دوباره همان مقدار را به‌صورت ضایعه ثبت کنیم، خطر دوباره‌شماری موجودی و ارزش به وجود می‌آید.
قاعده عملی این است: برای هر خروجی فیزیکی، یک مسیر ثبت‌شده و سازگار تعریف کنید. ضایعاتی که واقعاً از چرخه مصرف خارج شده‌اند، مسیر اسقاط و تعیین تکلیف دارند. مواد باقیمانده‌ای که محصول جانبیِ قابل‌بازیابی محسوب می‌شوند، می‌توانند در یک مسیر کنترل‌شده به موجودیِ تفکیک‌شده وارد شوند. انتخاب میان این مسیرها باید پیش از تنظیم سامانه، با مشارکت مسئول تولید، انبار، کیفیت و مالی انجام شود.
چگونه ضایعات قابل‌بازیافت را در اودوو مدل‌سازی کنیم؟
برای هر ماده، کد و هویت مشخص بسازید
نخستین قدم، تعریف اقلامی است که از نظر مصرف و ارزش‌گذاری با هم تفاوت دارند. «مواد نو»، «آسیاب‌شده تأییدشده»، «ضایعات خامِ منتظر تفکیک» و «پسماند غیرقابل‌مصرف» نباید صرفاً به دلیل شباهت ظاهری زیر یک عنوان ثبت شوند. ممکن است لازم باشد برای گریدهای پلیمری، نوع آلیاژ، رنگ، درجه آلودگی یا کاربرد مجاز نیز کدهای جداگانه تعریف شود.
این تفکیک به معنی ساخت بی‌رویه هزاران کد کالا نیست. معیار ایجاد کد جدید باید روشن باشد: آیا این دسته از نظر کیفیت، فرمول مصرف، مسیر نگهداری یا روش ارزش‌گذاری با دسته دیگر فرق دارد؟ اگر پاسخ مثبت است، تفکیک آن در داده‌های پایه ارزش دارد. اگر تفاوت فقط به نوبت تولید یا مبدأ یک محموله مربوط می‌شود، ثبت شماره دسته یا لات ممکن است مناسب‌تر از ایجاد کالای جدید باشد.
مقاله پیشنهادی: کالبدشکافی بقای سازمانی؛ چرا شرکت‌های سودده ورشکست می‌شوند؟
محل‌های نگهداری را با وضعیت واقعی مواد هماهنگ کنید
انبار مواد بازیافتیِ تأییدشده، محل قرنطینه ضایعاتِ در انتظار آزمایش و محل پسماندِ آماده خروج، سه وضعیت یکسان نیستند. تفکیک مکانی یا سیستمی آن‌ها کمک می‌کند مواد تأییدنشده به اشتباه برای تولید رزرو نشوند. همچنین شمارش فیزیکی انبار و گزارش‌گیری موجودی را آسان‌تر می‌کند.
در طراحی این محل‌ها باید مشخص شود چه کسی مجاز به انتقال ماده از قرنطینه به موجودی قابل‌مصرف است، چه مستندی برای آزادسازی لازم دارد و اگر آزمایش مردود شد، ماده به کدام مسیر می‌رود. صرف ایجاد چند موقعیت انبار، جایگزین این تصمیم‌های عملیاتی نیست.
ردگیری دسته‌ای را از تولید اولیه تا محصول جدید ادامه دهید
برای موادی که ویژگی آن‌ها از یک نوبت تولید تا نوبت دیگر تغییر می‌کند، ثبت لات اهمیت ویژه‌ای دارد. شماره لات می‌تواند حلقه اتصال میان سفارش تولیدِ ایجادکننده ضایعات، نتیجه آزمایش، عملیات بازفرآوری و سفارش تولیدِ مصرف‌کننده ماده بازیافتی باشد. اودوو برای محصولات دارای ردگیری، امکان استفاده از لات و مشاهده مسیر گردش آن‌ها را فراهم می‌کند. (odoo.com)
برای مثال، اگر یک بچ گرانول بازیافتی بعداً در آزمون محصول نهایی مشکل ایجاد کند، کارخانه باید بتواند تشخیص دهد این گرانول از کدام برگشتی‌ها تهیه شده و در کدام سفارش‌های تولید مصرف شده است. بدون این زنجیره، بررسی علت مشکل به حدس، نمونه‌برداری گسترده و توقف‌های پرهزینه وابسته می‌شود.
ثبت ضایعات در سفارش تولید: مقدار برنامه‌ای کافی نیست
در بسیاری از خطوط، مقدار ضایعات به تنظیمات دستگاه، مهارت اپراتور، کیفیت مواد ورودی یا شرایط راه‌اندازی بستگی دارد. بنابراین مقدار پیش‌بینی‌شده در فرمول تولید، معیار مفیدی برای برنامه‌ریزی است، اما جای ثبت مقدار واقعی را نمی‌گیرد.
اپراتور یا سرپرست خط باید بتواند در پایان یک مرحله یا نوبت کاری، مقدار محصول سالم، ضایعات قابل‌بازیافت و ضایعات غیرقابل‌بازیافت را جداگانه اعلام کند. ثبت علت ضایعات نیز اهمیت دارد: راه‌اندازی دستگاه، تغییر رنگ، شکست قالب، مشکل مواد اولیه، برش برنامه‌ریزی‌شده و عدم‌انطباق کیفیت، همگی پیام مدیریتی متفاوتی دارند. گزارش «۱۰۰ کیلوگرم ضایعات» به‌تنهایی نشان نمی‌دهد کدام بخش قابل‌پیشگیری بوده است.
اگر ماده باقی‌مانده، خروجی شناخته‌شده و قابل‌ردگیری فرایند باشد، قابلیت محصول جانبی یا By-product در اودوو یکی از گزینه‌های طراحی است. در این حالت می‌توان محصول جانبی را در ساختار BOM تعریف کرد تا هنگام تکمیل سفارش تولید، مقدار تولیدشده آن نیز در گردش موجودی ثبت شود. مقدار واقعی و شرایط استفاده از این قابلیت باید با فرایند اجرایی کارخانه آزموده شود؛ هر خروجی نامطلوبی الزاماً محصول جانبیِ آماده مصرف نیست. (odoo.com)
بازفرآوری را به‌عنوان یک عملیات تولیدی مستقل ببینید
یکی از خطاهای رایج، یکی‌گرفتن «ضایعات قابل‌بازیافت» با «ماده بازیافتی قابل‌مصرف» است. ضایعات خام ممکن است پیش از استفاده مجدد به تفکیک، خردایش، شست‌وشو، خشک‌کردن، ذوب، فیلتراسیون یا آزمون نیاز داشته باشند. هر مرحله می‌تواند مصرف انرژی، دستمزد، افت وزن و مواد کمکی داشته باشد.
در چنین شرایطی، طراحی یک فرایند تولید یا بازفرآوری مستقل منطقی‌تر است: ورودی آن ضایعات خامِ تأییدشده برای پردازش است و خروجی آن ماده بازیافتی با مشخصات کنترل‌شده. مقدار پرتِ فرایند بازیافت نیز جداگانه ثبت می‌شود. به این ترتیب، هم بازده واقعی بازیافت معلوم می‌شود و هم هزینه تبدیل ضایعات به ماده قابل‌مصرف در بهای تمام‌شده آن پنهان نمی‌ماند.
مقاله پیشنهادی: مدیریت شعب و فرانچایزها با ERP؛ فروش، موجودی و حق امتیاز
برای خط پلاستیک، این فرایند ممکن است از «آسیاب ضایعات هم‌گرید» آغاز و به «گرانول بازیافتی تأییدشده» ختم شود. در کارخانه کاغذ، ورودی می‌تواند برش‌های تفکیک‌شده باشد و خروجی، خمیر قابل‌استفاده با مشخصات کیفی تعیین‌شده. در هر دو حالت، باید معلوم باشد ماده جدید تحت چه نام و با چه محدودیتی اجازه ورود به تولید را دارد.
بهای تمام‌شده ماده بازیافتی چگونه محاسبه می‌شود؟
ارزش‌گذاری ماده بازیافتی نباید با فرض «رایگان‌بودن ضایعات» انجام شود. ماده‌ای که از فرایند تولید بیرون آمده، ممکن است بخشی از هزینه مواد اولیه و عملیات تولید را با خود حمل کند. از طرف دیگر، خردایش یا آماده‌سازی آن هزینه تازه‌ای ایجاد می‌کند. نحوه تخصیص این هزینه‌ها باید شفاف و با سیاست حسابداری کارخانه سازگار باشد.
در سطح تصمیم‌گیری، می‌توان هزینه ماده بازیافتی را در دو بخش دید: سهم قابل‌دفاع آن از هزینه فرایند اولیه و هزینه واقعیِ بازفرآوری. اودوو در BOM امکان تعیین سهم هزینه (Cost Share) برای محصولات جانبی را پیش‌بینی کرده است؛ همچنین هزینه سفارش تولید را بر پایه اجزا و عملیات، در دو نمای برآوردی و واقعی نمایش می‌دهد. نحوه استفاده از سهم هزینه باید با روش ارزش‌گذاری و تنظیمات نسخه مورد استفاده آزمایش شود، نه اینکه صرفاً با واردکردن یک درصد، صحت حسابداری آن مفروض گرفته شود. (odoo.com)
یک مثال ساده، منطق محاسبه را روشن می‌کند. فرض کنید در یک سفارش تولید، ۱۰۰۰ کیلوگرم ماده وارد خط می‌شود و خروجی شامل ۸۸۰ کیلوگرم محصول اصلی، ۹۰ کیلوگرم ضایعات قابل‌بازیافت و ۳۰ کیلوگرم پسماند غیرقابل‌بازیابی است. جمع خروجی‌ها باید با مقدار ورودی، با درنظرگرفتن هر تغییر وزنِ مستند، قابل تطبیق باشد. اگر هزینه مواد و عملیات اولیه این سفارش ۱۱۰ میلیون تومان باشد و طبق سیاست مصوب کارخانه، پنج درصد آن به خروجی قابل‌بازیافت تخصیص یابد، ارزش ثبت‌شده این خروجی ۵٫۵ میلیون تومان و سهم محصول اصلی ۱۰۴٫۵ میلیون تومان خواهد بود.
مقاله پیشنهادی: مدیریت هزینه انرژی در کارخانه؛ تخصیص آب، برق و گاز در ERP
حال اگر بازفرآوریِ ۹۰ کیلوگرم ضایعات، پس از ثبت ۱۵ کیلوگرم افت، به ۷۵ کیلوگرم ماده قابل‌مصرف منجر شود و ۱٫۵ میلیون تومان هزینه اضافی داشته باشد، هزینه تخصیص‌یافته به ۷۵ کیلوگرم خروجی برابر ۷ میلیون تومان، یا حدود ۹۳٬۳۳۳ تومان برای هر کیلوگرم است؛ البته با فرض اینکه افتِ ۱۵ کیلوگرمی ارزش بازیافتی دیگری ندارد. این اعداد فقط مثال آموزشی هستند. نکته اصلی آن است که هزینه سفارش اولیه، افت بازفرآوری و هزینه عملیات جدید باید یک‌بار و در جای درست ثبت شوند.
روش ارزش‌گذاری موجودی نیز بر نتیجه اثر می‌گذارد. اودوو برای موجودی، روش‌هایی مانند بهای استاندارد، میانگین موزون و FIFO را پشتیبانی می‌کند و حرکت اجزای مصرف‌شده و محصولات تولیدی در ارزش موجودی منعکس می‌شود. بنابراین پیش از استقرار گردش بازیافت باید مشخص شود کالاهای بازیافتی در کدام دسته محصول قرار می‌گیرند و مغایرت میان گزارش موجودی و حسابداری چگونه کنترل می‌شود. (odoo.com)
ماده بازیافتی را چگونه به BOM برگردانیم؟
پس از تأیید کیفیت و ثبت موجودی ماده بازیافتی، نوبت به بازنگری فرمول تولید می‌رسد. راه درست، کم‌کردن غیررسمیِ مصرف ماده نو یا ثبت مصرف مواد بازیافتی خارج از سفارش تولید نیست. ماده بازیافتی باید، در محصولاتی که مصرف آن مجاز است، به‌عنوان جزء مشخص در BOM یا در دستور مصرف همان سفارش تعریف شود.
فرض کنید فرمول یک قطعه پلاستیکی برای هر بچ، ۱۰۰ کیلوگرم ماده اولیه نیاز دارد و واحد فنی مصرف حداکثر ۲۰ کیلوگرم گرانول بازیافتیِ هم‌گرید را تأیید کرده است. فرمول اجرایی می‌تواند ۸۰ کیلوگرم ماده نو و ۲۰ کیلوگرم ماده بازیافتی را پیش‌بینی کند. اگر در عمل فقط ۱۲ کیلوگرم ماده بازیافتیِ تأییدشده موجود باشد، مقدار مصرف واقعی باید ثبت و تأثیر آن بر بهای تمام‌شده بررسی شود؛ عدد برنامه‌ای نباید جای عدد واقعی بنشیند. قابلیت مصرف انعطاف‌پذیر در BOM اودوو امکان مدیریت انحراف مقدار مصرف را فراهم می‌کند، اما حدود مجاز آن باید متناسب با کنترل فنی کارخانه تنظیم شود. (odoo.com)
همه محصولات نباید از یک فرمول مشترک با درصد ثابت بازیافت استفاده کنند. قطعه‌ای با الزام مقاومت مکانیکی یا رنگ دقیق، ممکن است سقف مصرف پایین‌تری داشته باشد؛ درحالی‌که محصول دیگری بتواند سهم بیشتری از ماده بازیافتی را تحمل کند. این تفاوت باید در نسخه‌های فرمول، مشخصات فنی و مجوز مصرف روشن باشد تا برنامه‌ریزی تولید صرفاً بر اساس موجودیِ قابل‌دسترس تصمیم نگیرد.
کنترل کیفیت: شرط ورود دوباره به چرخه تولید
برگشت ماده به موجودی قابل‌مصرف باید یک نقطه تصمیم‌گیری کیفی داشته باشد. برای پلاستیک، شاخص‌هایی مانند رطوبت، آلودگی، رنگ یا ویژگی‌های فرایندی می‌توانند مهم باشند. در ریخته‌گری، ترکیب آلیاژی و وجود ناخالصی تعیین‌کننده است. در کاغذ و کارتن نیز نوع الیاف، آلودگی و ویژگی‌های موردنیاز محصول نهایی باید بررسی شود. معیار دقیق پذیرش را تیم فنی هر کارخانه و استاندارد محصول آن تعیین می‌کند.
در اودوو، کنترل‌های کیفیت می‌توانند به عملیات انبار یا سفارش تولید مرتبط شوند و برای کالای دارای ردگیری، نتیجه کنترل به لات مربوط پیوند بخورد. این امکان، بستر ثبت تصمیم «قبول»، «بازفرآوری مجدد» یا «رد» را فراهم می‌کند؛ اما خودِ حدود پذیرش، روش نمونه‌برداری و اختیار آزادسازی ماده باید در رویه کارخانه تعریف شود. (odoo.com)
این کنترل از یک اشتباه پرهزینه جلوگیری می‌کند: تبدیل‌کردن موفقیت کمیِ بازیافت به افت کیفیت محصول. بالا رفتن درصد مصرف ماده بازیافتی زمانی ارزش‌آفرین است که نرخ مرجوعی، دوباره‌کاری و مصرف انرژیِ تولید را به‌طور نامتناسب افزایش ندهد.
مقاله پیشنهادی: نقش نرم افزار کنترل کیفیت (QMS) در پیاده‌سازی استانداردهای ISO
چگونه بالانس موجودی و جریان مواد را حفظ کنیم؟
بالانس موجودی فقط برابر بودن یک عدد در پایان ماه نیست. باید بتوان مسیر هر دسته ماده را از لحظه ایجاد ضایعات تا مصرف دوباره یا خروج قطعی توضیح داد. برای این کار، چند کنترل اجرایی اهمیت دارد.
نخست، مقدار ضایعات ایجادشده در سفارش اولیه باید با خروجی محصول سالم و سایر افت‌های ثبت‌شده سازگار باشد. دوم، انتقال ماده از «در انتظار بررسی» به «قابل‌مصرف» فقط پس از ثبت نتیجه کیفیت انجام شود. سوم، در سفارش بازفرآوری، مقدار ورودی با مجموع خروجی قابل‌استفاده و افتِ ثبت‌شده تطبیق داده شود. چهارم، همان ماده نباید هم در موجودی محصول جانبی و هم در مکان ضایعات غیرقابل‌مصرف باقی بماند.
مغایرت وزنی همیشه نشانه تخلف یا خطای ثبت نیست؛ رطوبت‌گیری، تبخیر یا تغییرات فرایندی می‌تواند وزن را تغییر دهد. اما این اختلاف باید قابل‌اندازه‌گیری، قابل‌توضیح و دارای حدود مجاز باشد. اگر اختلاف‌ها مرتب با یک ثبت اصلاحیِ بدون علت بسته شوند، داده‌های بازیافت برای تحلیل فنی و مالی قابل اتکا نخواهند بود.
کدام شاخص‌ها ارزش واقعی برنامه بازیافت را نشان می‌دهند؟
مدیر پایداری به مقدار ضایعات منحرف‌شده از دفع توجه دارد؛ مدیر تولید به بازده فرایند و کیفیت محصول؛ و مدیر مالی به هزینه و منفعت خالص. یک داشبورد مفید باید هر سه نگاه را پوشش دهد، نه اینکه فقط وزن مواد جمع‌آوری‌شده را نمایش دهد.
نرخ ایجاد ضایعات قابل‌بازیافت از تقسیم مقدار این ضایعات بر مبنای ورودیِ تعریف‌شده برای همان فرایند به دست می‌آید. بازده بازفرآوری نشان می‌دهد چه سهمی از ضایعات ورودی، پس از پردازش به ماده قابل‌مصرف تبدیل شده است. در مثال پیشین، ۷۵ کیلوگرم خروجیِ قابل‌مصرف از ۹۰ کیلوگرم ورودی، بازدهی حدود ۸۳٫۳ درصد دارد. این شاخص با «نرخ مصرف ماده بازیافتی در محصول نهایی» یکی نیست؛ ممکن است ماده تولید شده باشد، اما هنوز در انبار مانده باشد.
مقاله پیشنهادی: اتوماسیون آنبوردینگ و آف‌بوردینگ کارکنان در ERP
صرفه‌جویی خالص نیز نباید فقط از ضرب وزن بازیافت‌شده در قیمت ماده نو محاسبه شود. هزینه جمع‌آوری، تفکیک، بازفرآوری، آزمون، افت فرایند و آثار احتمالی بر کیفیت باید از منفعت قابل‌اندازه‌گیری کسر شوند. همچنین اگر ماده بازیافتی در داخل کارخانه مصرف شده است، بهتر است منفعت آن را «کاهش نیاز به خرید» بنامیم، نه درآمد فروش. درآمد زمانی تحقق می‌یابد که ضایعات یا ماده بازیافتی واقعاً به مشتری فروخته شود؛ این دو مسیر نباید در گزارش مدیریتی با هم جمع و دوباره‌شماری شوند.
برای گزارش‌های محیط‌زیستی نیز لازم است وزن مواد بازیافتی با روش اندازه‌گیری و دوره گزارش مشخص ارائه شود. ادعای کاهش انتشار یا کاهش اثرات زیست‌محیطی به داده‌ها و ضرایب معتبرِ متناسب با فرایند نیاز دارد و نباید صرفاً از مقدار ضایعات بازیافت‌شده نتیجه‌گیری شود.
مسیر پیاده‌سازی بازیافت در ERP بومی‌سازی‌شده اودوو
پیاده‌سازی موفق از تنظیم یک گزینه در نرم‌افزار شروع نمی‌شود؛ از مشاهده جریان واقعی مواد آغاز می‌شود. تیم پروژه باید یک خط تولید یا یک خانواده محصول را انتخاب کند و مسیر مواد را از ورود تا محصول، ضایعات، بازفرآوری و خروج نهایی ترسیم کند. سپس مشخص شود کدام داده‌ها اکنون ثبت می‌شوند، چه کسانی مسئول وزن‌کشی و تأیید هستند و اختلاف‌ها در کجا شکل می‌گیرند.
در گام بعد، کدهای کالا، واحدهای سنجش، محل‌های انبار، لات‌ها، BOMها و نقاط کنترل کیفیت تعریف می‌شوند. سیاست تخصیص هزینه نیز باید پیش از ورود اطلاعات عملیاتی روشن شود. پس از آن، بهتر است یک چرخه آزمایشی با داده واقعی اجرا شود: یک سفارش تولید ضایعات ایجاد کند، کیفیت آن بررسی شود، بخشی بازفرآوری گردد و خروجی تأییدشده در سفارش دیگری مصرف شود.
مقاله پیشنهادی: مدیریت مرجوعی کالا با RMA و لجستیک معکوس در ERP
معیار پذیرش این آزمایش فقط بسته‌شدن سفارش‌ها نیست. تیم باید بتواند مقدار فیزیکی، گردش انبار، هزینه تخصیص‌یافته و مسیر ردگیری لات را در تمام مراحل بازسازی کند. اگر اختلافی وجود دارد، پیش از توسعه به خطوط دیگر باید علت آن در فرایند، داده‌های پایه یا تنظیمات سامانه برطرف شود.
جمع‌بندی: ضایعات زمانی دارایی‌اند که قابل‌ردگیری باشند
تبدیل پسماند صنعتی به ارزش اقتصادی، با نام‌گذاری دوباره ضایعات اتفاق نمی‌افتد. کارخانه باید بداند هر خروجی از کجا آمده، چه کیفیتی دارد، برای آماده‌سازی آن چه هزینه‌ای صرف شده، در کدام محصول قابل‌مصرف است و پس از مصرف چه اثری بر کیفیت و بهای تمام‌شده گذاشته است.
اودوو می‌تواند اطلاعات این چرخه را میان تولید، انبار، کنترل کیفیت و مالی به هم متصل کند. نقطه تعیین‌کننده، طراحی درست مرز میان ضایعاتِ خارج‌شده از موجودی، محصول جانبیِ قابل‌بازیابی و ماده بازیافتیِ تأییدشده برای مصرف است. وقتی این مرز روشن باشد، کارخانه هم موجودی دقیق‌تری خواهد داشت و هم می‌تواند درباره توسعه بازیافت بر پایه داده تصمیم بگیرد.
برای طراحی چرخه بازیافت کارخانه‌تان اقدام کنید
اگر در خط تولید شما ضایعات دوباره مصرف می‌شوند اما مقدار، کیفیت یا بهای تمام‌شده آن‌ها به‌روشنی قابل‌ردگیری نیست، زمان بازنگری فرایند فرا رسیده است. از تیم تسهیل‌گستر برای دریافت مشاوره، مشاهده دمو یا بررسی پیاده‌سازی ERP بومی‌سازی‌شده اودوو «سازمان‌یار» درخواست کنید. بررسی یک سناریوی واقعی از کارخانه شما "از ایجاد ضایعات تا ورود ماده بازیافتی به فرمول تولید" می‌تواند نقطه شروعی عملی برای کاهش مغایرت‌ها و سنجش ارزش اقتصادی بازیافت باشد.
مقاله پیشنهادی: مدیریت دارایی‌های ثابت و استهلاک ماده 149 در ERP بومی شده
سوالات متداول
آیا هر نوع ضایعات تولیدی باید در اودوو به‌صورت Scrap ثبت شود؟
خیر. Scrap برای ثبت خروج ماده از موجودی فیزیکیِ قابل‌استفاده کاربرد دارد، اما برخی باقی‌مانده‌های تولید ممکن است محصول جانبیِ قابل‌ردگیری باشند و برخی دیگر پس از بازفرآوری به ماده اولیه جدید تبدیل شوند. مسیر ثبت باید بر اساس ماهیت ماده و نحوه تعیین تکلیف آن انتخاب شود؛ یک مقدار فیزیکی نباید هم‌زمان در دو مسیر موجودی ثبت شود. (odoo.com)
آیا ماده بازیافتی باید همان کد ماده اولیه نو را داشته باشد؟
نه لزوماً. اگر کیفیت، محدودیت مصرف، بهای تمام‌شده یا الزامات ردگیری آن متفاوت است، تعریف کد مجزا معمولاً کنترل بهتری ایجاد می‌کند. اگر تفاوت صرفاً به نوبت یا مبدأ تولید مربوط است، می‌توان با توجه به طراحی فرایند از لات برای تفکیک استفاده کرد. تصمیم نهایی باید با نظر واحد فنی، انبار و مالی گرفته شود.
بهای تمام‌شده ضایعاتی که دوباره مصرف می‌شوند صفر است؟
الزاماً خیر. ممکن است بخشی از هزینه تولید اولیه به ماده قابل‌بازیافت تخصیص یابد و بازفرآوری آن نیز هزینه جداگانه داشته باشد. روش تخصیص باید مستند و با سیاست ارزش‌گذاری موجودی سازگار باشد. صفر درنظرگرفتن خودکار این ماده می‌تواند بهای تمام‌شده محصولی را که بعداً آن را مصرف می‌کند، کمتر از واقع نشان دهد.
اگر مقدار ماده بازیافتی موجود از مقدار پیش‌بینی‌شده در BOM کمتر باشد، چه باید کرد؟
ابتدا باید مشخص شود جایگزینی آن با ماده نو از نظر فنی مجاز است یا خیر. سپس مقدار واقعی هر جزء در سفارش تولید ثبت شود تا مصرف موجودی و هزینه واقعی درست محاسبه گردد. تغییر غیررسمی مواد در کنار دستگاه، بدون انعکاس در سفارش تولید، گزارش ضایعات و بهای تمام‌شده را غیرقابل‌اعتماد می‌کند.
چگونه مطمئن شویم بازیافت واقعاً سودآور است؟
برای یک دوره مشخص، مقدار ماده قابل‌مصرفِ حاصل از بازیافت را اندازه بگیرید و منفعت آن را با هزینه جمع‌آوری، آماده‌سازی، انرژی، آزمون، افت و اثر احتمالی بر کیفیت مقایسه کنید. فروش ماده بازیافتی و کاهش خرید ماده نو دو نوع منفعت متفاوت‌اند و باید جداگانه گزارش شوند. همچنین باقی‌ماندن ماده بازیافتی در انبار به‌تنهایی به معنی تحقق صرفه‌جویی در مصرف نیست.
آیا می‌توان فهمید یک محصول نهایی از کدام ضایعات بازیافتی ساخته شده است؟
بله، به شرط آنکه از ابتدای چرخه، دسته‌های مواد، عملیات بازفرآوری و مصرف آن‌ها در سفارش‌های تولید به‌درستی ثبت شوند. ردگیری لات در اودوو ابزار این ارتباط را فراهم می‌کند؛ اما کامل‌بودن پاسخ به انضباط ثبت داده در تمام نقاط تحویل و مصرف وابسته است. (odoo.com)